De energietransitie is niet alleen een technologische en financiële opgave, het is vooral een mensenopgave. duurzamevacatures.nl sprak daarom met Olof van der Gaag, voorzitter van de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE) over draagvlak, tekorten, netcongestie en de (re)organisatiekracht die nodig is om klimaatdoelen haalbaar te maken. Volgens de NVDE: “het personeelstekort is een echte game-stopper”.
Aan bod kwam:
draagvlak en besluitvorming
duurzamevacatures.nl: om te beginnen, hoe ontwikkelt volgens NVDE het publieke draagvlak zich?
NVDE: Het draagvlak voor de energietransitie is nog steeds groot. De motivatie verschuift deels van klimaat naar energie-onafhankelijkheid en leveringszekerheid. Minder afhankelijk zijn van fossiele import speelt een grotere rol. Dat draagvlak zie je bij burgers en gelukkig ook in Den Haag, waar nog altijd ruimschoots het grootste deel van de ‘Kamers’ achter de energietransitie staat.
Tegelijk staat niet iedereen te trappelen als er een hoogspanningsleiding, onderstation of zonnepark om de hoek gepland wordt. Soms helpt het als mensen de mogelijkheid krijgen mede-eigenaar te worden. Maar uiteindelijk moet ook het besef groeien dat we infrastructuur nodig hebben voor ons algemeen belang. Te vaak duren besluitvormingsprocessen eindeloos uit angst knopen door te hakken of door een vermeend gebrek aan draagvlak. Van een lang proces wordt een besluit niet altijd beter. Burgers én bedrijven willen ook daadkracht en weten waar ze aan toe zijn.
duurzamevacatures.nl: waar zitten de grootste kansen wat betreft samenwerkingen?
NVDE: Vooral de samenwerking tussen netbeheerders, bouw, installatiesector en overheden is belangrijk. Zij hebben vaak allemaal verschillende planningshorizons en de risicomodellen sluiten niet altijd op elkaar aan. Betere gezamenlijke planning, heldere rolverdeling en gedeelde risico-aanpak zijn dan ook noodzakelijk. De energietransitie is per definitie een ketenprestatie.
duurzamevacatures.nl: hoe kan de aanpak van energietransitie dan effectiever?
NVDE: Er wordt nu nog vaak ‘huisje voor huisje’ gewerkt. Dat is de consequentie van het politieke dogma dat iedereen altijd keuzevrijheid moet hebben; maar daardoor gaat de aanpak te langzaam en mis je schaalvoordelen. Hoe logisch zou het zijn om te beginnen met de wijken met de slechtste woningen en deze straat voor straat aan te pakken? Dat levert schaalvoordelen op, verlaagt kosten en versnelt de uitvoering. Het maakt de planning voor netbeheerders ook voorspelbaarder. Daarnaast biedt fabrieksmatige voorbereiding van renovatieonderdelen kansen. Door delen van het werk prefab te doen, zijn minder arbeidsuren op locatie nodig. Dat is essentieel in een toekomst met structurele personeelsschaarste.
tekorten aan vakmensen
duurzamevacatures.nl: daar over gesproken, welke risico’s zijn volgens jullie momenteel het meest urgent?
NVDE: We zien tekorten over de hele breedte van de energietransitie. Als je kijkt naar de arbeidsmarkt, dan zijn er tekorten van ontwerpers en tekenaars tot planners, elektrotechnici en uitvoerende vakmensen voor de aanleg en installatie. In sommige segmenten zijn de tekorten al zichtbaar, in andere dreigen ze snel te ontstaan. Daardoor komt de uitvoering van projecten direct onder druk te staan.
Daarnaast zorgt beleidsonduidelijkheid ervoor dat sectoren tijdelijk stilvallen en mensen afhaken. In de isolatiesector bijvoorbeeld leidde onduidelijkheid rond regelgeving rond vleermuizen en spouwmuurisolatie tot stilstand van projecten. Bedrijven schakelen dan over naar ander werk, gaan weer badkamers installeren en vakmensen verdwijnen daardoor uit de sector.
Een vergelijkbaar risico zien we bij warmtebedrijven met jarenlange onzekerheid over de marktordening. Mensen wachten niet eindeloos; zij zoeken hun zekerheid ergens anders. Dát verlies aan capaciteit is moeilijk terug te winnen.
duurzamevacatures.nl: wat betekent deze structurele schaarste aan personeel voor zon-, wind- en warmteprojecten?
NVDE: Het effect is fundamenteel. Een tekort aan personeel is net zo beperkend als gebrek aan geld, grondstoffen, halffabrikaten of vergunningen. Zonder mensen stopt de uitvoering. Je kunt beleid hebben en financiering regelen, maar zonder uitvoeringskracht gebeurt er niets. Het is in de praktijk een echte game-stopper.
duurzamevacatures.nl: kan technologie, zoals automatisering en AI, personeelstekorten opvangen?
NVDE: Technologie kan helpen om efficiënter te werken, vooral in ontwerp, planning, monitoring en onderhoud. Maar het vervangt het tekort aan vakmensen niet. De energietransitie blijft voor een groot deel fysiek en technisch uitvoerend werk. Digitale hulpmiddelen vergroten de productiviteit, maar nemen de behoefte aan mensen niet weg.
fundamenteel andere werving
duurzamevacatures.nl: als je kijkt naar de netcongestie, welke impact heeft dat dan voor de werkgelegenheid?
NVDE: De stroomspits leidt tot twee typen werk. Ten eerste: fysieke netverzwaring. Netbeheerders investeren zo’n 8 miljard per jaar in uitbreiding en aanpassing. Dat vraagt om engineers, ontwerpers en uitvoerders. Ten tweede: slimmer netgebruik. Daarvoor is vergaande digitalisering nodig. We moeten veel beter inzicht krijgen in gebruikspatronen. Dat creëert vraag naar data-specialisten, software-experts en systeemanalisten. Opleidingen moeten daarom techniek en digitalisering steeds vaker combineren.
duurzamevacatures.nl: wat vraagt deze oplossing van het (regionale) onderwijs?
NVDE: Nauwe regionale samenwerking is cruciaal. Adnan Tenkin van de MBO-raad gaf aan dat onderzoek onder MBO-studenten laat zien dat een goed inkomen en carrièreperspectieven belangrijk voor hen is, maar de drive om een bijdrage te leveren aan de maatschappij en de regio waar ze vandaan komen, is nog veel belangrijker.
Daar moet je op inspelen. We moeten meer laten zien hoe mooi het is om in de energietransitie te werken. Leid jongeren gericht op voor praktische energieberoepen en zorg dat er regionaal voldoende werkgelegenheid is. Verhoog ook de waardering voor technische beroepen. Bijvoorbeeld via erkenning, titels, financiële prikkels als bonussen of stel ze vrij van studiekosten.
duurzamevacatures.nl: waar zit volgens NVDE de grootste groeipotentie in energiebanen?
NVDE: Zonne- en windenergie hebben het momenteel moeilijk door netbeperkingen en vergunningstrajecten. Tegelijkertijd ontstaat een nieuwe dynamiek: in combinatie met opslag – dat sowieso gaat groeien – bieden ze oplossingen voor bedrijven die willen verduurzamen zonder dat zij een zwaardere netaansluiting kunnen krijgen. De warmtetransitie is een structurele groeimarkt.
Warmtepompen, warmtenetten en isolatie zullen uiteindelijk op vrijwel alle woningen impact hebben. Dat is een operatie zonder precedent. Daarnaast wordt het elektriciteitsnet grootschalig verzwaard. Onderstations, trafohuisjes en netuitbreiding leveren jarenlang werk op.
duurzamevacatures.nl: tot slot, hoe kunnen bedrijven zich strategisch voorbereiden op de toekomstige personeelsschaarste?
NVDE: De sector moet af van het traditionele, conservatieve wervingsmodel. Lange tijd was het patroon: je werft via een vaste instroom een jonge MBO-er die precies past in het profiel. Dat is gevaarlijk want demografisch wordt die groep kleiner. Dat dwingt tot anders kijken en verbreden.
Bedrijven moeten zich actiever gaan richten op zijinstromers, vrouwen, statushouders en mensen die hun opleiding niet hebben afgemaakt maar wél technisch talent hebben. Dat vraagt andere wervingskanalen, andere opleidingsroutes en betere begeleiding. Er zijn inmiddels initiatieven die laten zien dat dit succesvol kan. Nu is opschaling nodig.
De conclusie is eigenlijk helder: technologie en kapitaal zijn randvoorwaarden maar menselijk kapitaal bepaalt het tempo. Zonder voldoende vakmensen geen energietransitie.
zelf doen?
Wil jij zelf een bijdrage leveren aan een duurzamere toekomst? Maak dan impact:
> als werkgever
> als professional
actueel
Als je op de hoogte wilt blijven van meer interviews, actueel duurzaam nieuws, groene innovaties, tips en meer, volg dan dit duurzaamheidsplatform van Nederland. Schrijf je nu hieronder in voor de Nieuwsbrief:
